MSTYCZÓW

Nazwa Mstycżowa pochodzi od nazwiska założyciela. Położony jest nad rzeką Mierzawą - na trakcie z Wodzisławia do Pilicy, posiada kościół, młyn wodny, szkoły, tartak pokłady torfu, fabrykę dachówek. W 1827 r. posiadał Mstyczów 68 mieszk. I 40 domów. Dobra Mstyczów przeszło 2000 mrg., oraz 2 fol.: Józefów i Podsadek. Sam Mstyczów posiadał 621 mrg.. ornego 116, łąk 26, pastwisk 18, lasu 438, nieuż. i placy 23, budynków mur. 17, z drzewa 6. Podsadek miał 476 mrg., ornego 282, łąk 64, lasu 120, nieuż i placy 10, budynków mur. 1, z drzewa 3. Wieś miała osad 50, gruntu orn. 466. Już w 1316 r. istnieje kościół w Mstyczowie i dwóch proboszczów (Theiner) - były też 2 prebendy, jedna mająca swe dziesięciny w Pękosławiu, kolatorami byli dziedzice Klirnotowa i Wierzbicy, druga zwana KałuĄnia - ta miała dziesięciny z Wilczkowic. Dawny kościół miał być z drzewa. W połowie 15 w. Mstyczów posiadał kościół murowany pod wezwaniem Wniebowzięcia N. Marii Panny i św. Mikołaja, było 2 plebanów, 2 prebendy, jak wyżej i scholastyka. Obaj plebani, scholastyk i prebendarze mieli uposażenie w polach i dziesięcinach (Ks. Wiśniewski). W 1507 r. scholasterja i jedno probostwo zostały skasowane. PóĄniej znów drugiego proboszcza wprowadzono. Kościół w 16 w. został złupiony przez kacerzy Płazów, ówczesnych dziedziców. W 17 w. wrócił kościół w posiadanie katolików i został odrestaurowany, nowy kościół przez parafian został wystawiony 1909 -1918 r. Mstyczów to starożytne gniazdo rodu Lisów. Paprocki wymienia Petrosława z Mstyczowa kasztelana krakowskiego, który miał taki nagrobek w klasztorze Jędrzejowskirn: "Hic jacet illustris haeres de Mstyczów qui obiit anno 1319 die vere 17 men. Septembris" obok herb Lis. Lisowie bowiem, stanowiąc niegdyś jeden ród z Gryfami Swiebodzicami należeli wspólnie do fundatorów klasztoru Jędrzejowskiego. Boniecki wymienia Ottona Lisa syna Pakosława z Mstyczowa kanclerza koronnego r. 1335 - 1336 r. W r. 1398 przy działach z Czarnowskiemi - Goleniowscy idący też od Lisów, od brata :wspomnianego Ottona, otrzymują niwę w Mstyczowie, zw. póĄniej Goleniowską, przy drodze do Jeżowa, którą potem wcielono do pól kościelnych i o którą 1528 r. wiodą spór proboszczowie z Płazami. Lisowie przez 14 w. dziedziczyli na Mstyczowie, a dłużej w Okolicy: Gniewięcinie, Jeżowie, Wierzbnicy, Klimontowie etc. Od połowy 15 w. Płazowie dziedziczą na Mstyczowie - jest to jedna z najdawniejszych naszych rodzin, a zarazem jedna z gałęzi Toporczyków, niezaprzeczenie należących do ich gi. szczepu, bo jeszcze w 17 w. dziedziczyła na Sieciechowicach, będącej od najdawniejszych czasów w posiadaniu Toporczyków, a od imienia Sieciech, biorąca nazwę. jedena jej gałąĄ dziedziczyła na Mstyczowie, a nazwisko wzięli od Wsi Płazy pod Krakowem. Długosz w Lib. Ben. wymienia ok. 1470 r. Stanisława Plazę dziedzica Mstyczowa. W r. 1507 wł. Mstyczowa są: Jan i Jakub Płazowie, którzy godzą się na skasowanie drugiego probostwa w Mstyczowie. W r. 1528 Jan Płaza jest dziedzicem Mstyczowa, i wiedzie spór z proboszczem o niwę Goleniowską (ks. Wiśniewski). Stanisław z Mstyczowa dziedzic Oćca (Ojcowa), starosta lubaczowski 1563 r., burgabia zamku Krakowskiego 1566 r. - z Katarzyny Czuryłówny miał syna Jana. Ten Stanisław złupił kościół, był kacerzem. Jan Płaza, starosta lubaczowski od 1587 - 1590 r wielkorządca krakowski w 1597 r., swego czasu brał czynny udział w życiu politycznym, należał do stronnictwa, które miało na celu wyniesienie na tron polski cesarza, gdy to stronnictwo upadło popierał elekcję Batorego. Po śmierci Batorego, popierał Zygmunta III i zjednywał mu zwolenników, za co rozgniewany nań arc. Maxymilian. kazał przez zemstę zniszczyć jego majątek Mstyczów. Był on arianinem. W 1591 r. należał do delegacji proszącej, Zygmunta III o ulenie w ich prześladowaniu. Wyżej wspomniany Jan brał udział W weselu Zygmunta III w 1592 r. W 1614 r. dostał przywilej na założenie miasta Płazów w wojew. Bełskiem Ożeniony z Barbarą Piekarską, miał synów: Andrzeja, Stanisława, Krzysztofa, Mikołaja, Władysława i Zygmunta, Andrzej, rotmistrz wojsk król. 1637 r., Krzysztof, kuchmistrz koronny 1606 r., Mikołaj, dworzanin król. 1617 r., ojcowski i niepołomicki ożeniony z Anną z Rożnów, był w 1610 r. właść. Mstyczowa w 1616 r. miał sprawę z Felicjanem Kryskirn z Drobnina i Barbarą Maciejowską, Zygmunt, dziedzic Sułkowa, burgrabia krakowski, żonaty i Hilarią Łysakowską 1648 r., Stanisław, ur. 1597 r. zm. 1687 r., ma pomnik w Mstyczowie, nazwany tamże burgrabią krakowskim i ojcowsldm "arcis Ociecz", był mężem wykształconym, dużo świata zjeĄdził - dalej powiedziano o nim, że był "vir integerrimus ad humanae conditionis memoriam hoc sibi ad huc vivens monumentum erexit. W 17 w. kościół zniszczony przez kacerzy Płazów. w początkach 17 w. przywrócony został katolikom. Wspomniany wyżej Władysław, syn Jana, piszący się z Mstyczowa, był burgrabią zamku Krakowskiego 1650 r., żonaty z Anną de Stronice Około 1680 r. przechodzi Mstyczów do Męcińskich, h Poraj. Pierwszym właścicielem był Jan, poseł na Sejm 1669 r.. pułkownik wojsk król., żonaty z Izabelą Tomicką, po nim syn Michał - Mikołaj, podstoli wieluński, stronnik Leszczyńskiego i żona jego Felicjana z Rudzkich, stolnikówna inowrocławska, która, w odrestaurowanym kościele, fundowała wielki ołtarz 1730 r., a syn jej Wojciech, dziedzic Mstyczowa ofiarował chorągiew z orłem białym. Michał - Mikołaj z Rudzkiej miał córki: Annę Adamową Myszkowską Elżbietę Alexandrową Walewską, chorążynę piotrkowską, obydwie w 1740 r. składały ofiary na kościół Mstyczowski - i synów: Jana, gen. wojsk król. i Wojciecha, kasztelana sandeckiego, rotmistrza kawalerii narodowej, kaw. ord. św. Stanisława 1759 - 1765 r., ożenionego z Anną Głogowską, I-voto Stadnicką, ojca Urszuli Charzewskiej 1 Stanisława, rotmistrza kawalerii narodowej, starosty wieluńskiego 1778 r. Wojciech w 1737 r. ma sprawy z Józefem Steckim z Krzcięcic i Mietelskim. Od Męcińskich przechodzi Mstyczów na krótko, do Jordanów ok. 1760 r., bo w 1767 r. jest już W rękach Skorupków. Właścicielem Mstyczowa jest Kazimierz Jordan, dziedzic Mstyczowa i Zabawy, syn Władysława, podczaszego krakowskiego i Katarzyny Męcińskiej, towarzysz chorągwi pancernej 1761 r. Skorupkowie to dawna mazowiecka rodzina, h. Ślepowron, przydomku Korwin, pochodząca od Padlewskich - jedna gałąĄ osiadła w wojew. Krakowskim i już w 1767 r. Felix Skorupka zapisuje na dobrach swych Mstyczów i Przedmoszczany 1800 fl. i drugi raz 1000 [ konwentowi Trynitarzy. Felix Skorupka, ur. ok. 1720 r., zm. w Klimontowie w 1795 r. dziedzic Mstyczowa i Przedmoszczan, Klimontowa, Jeżowa, części KręĄoł, Wierzbicy, Turnawca, Ciuślic etc.. sędzia kapturowy, delegat wojew. Krakowskiego, stolnik inowrocławski, regens gr. nowokorczyński łowczy krakowski, w 1751 r. zaślubil Do micellę Bystrzonowską, chorążąnkę chęcińską, córkę Antoniego i Katarzyny Kochowskiej i z niej miał trzech synów: Michała - Wacława, kapitana artylo. koronnej, deputatu na Tryb. Koronny z wojew. Krakowskiego, kawalera ord. św. Stanisława, dziedzica Milatyna w Galicji, Jana - Kantego, szambelana St. Augusta, komisarz cyw. wojsk. woj. Krakowskiego, dziedzica Mstyczowa i Przedmoszczan i Jacka dziedzica Zawady, oraz córki: Franciszkę Dobińskę, kasztelanicową Brzezińską Teklę Kamocką, szambelanową królewską, Anastazję pannę, wydaną póĄniej za Daniela Błeszyńskiego. Felix Skorupka przed śmiercią 1797 r. zrobił testament 1786 r., roborowany 1787 r., zaś w 1795 r. wpisany do ksiąg lelowskich (Mstyczów jednak leżał w Pow. Księskiw), mocą, którego Milatyn zapisał Michałowi, Mstyczów i Przedmoszczany .Janowi - Kantemu, Jackowi Zawadę, Klimontów dostał też Michał, siostry dostały spłaty, Jan - Kanty umarł przed ojcem - pozostawił jedynego syna Józefa, urodzonego z Zofii z Grzegorzewskich, córki Józefa I Katarzyny z Puchałów Józef hr. Skorupka nabył prawa własności Mstyczowa i Przedmoszczan w 1806 r. 6 II przez sąd szlachecki krak. przyjęte 1/XII 1806 r., zatwierdzone w aktach ziemskich krak. 29/XII W 1807 r. w szacunku 120.000 Zlp. z działu majątku po Felixie Skorupce - między Michałem -Wacławem, sukcesorem Jacka, a sobą samym, jedynym sukcesorem Jana - Kantego.- Józef sk. ur. się ok. 1785 r., zm. ok. 1840 r., sen. Rzplitej Krakowskiej, dz. Mstyczowa, Przedmoszczan, Klimontowa, Wierzbicy, Czarnocina, Podłazia, Kwilimy, Swierkowa, Kossowa, które to 4 Wsie ostatnio wymienione kupił w 1826 r. od Romanowej Michałowskiej, Jeżowa, Laskowa, części Krężoł, Turnawca i Ciuślic, oż. był z Józefa hr. Przerębską, córką Adama, starosty ojcowskiego i Łucji z hr. Wodzickich, i pozostawił dwóch synów Leona i Adama, oraz córki: Marię i Kalixtę za Stanisławem Skarbek - Borowskim. Po beztestamentowej śmierci .Józefa. Mstyczów odziedziczy w 1838 r. dzieci. a w 1848 r., kupił od matki, nabywczyni schedy Adama i Sióstr, Leon Skorupka poseł galicyjski dziedzic Frokocimia który z Józefy Gorayskiej miał syna Leona, ur. w 1850 r., dziedzica Prokocimia, d-ra praw, urzędnika W namiestnictwie i córki: Marię i Jadwigę za Alexandrem Micewskim. Brat Leona i Borowskiej. Adam. dyrektor Teatru Krakowskiego był bezdzietny z hr. Karoliną Krasicką. Od Leona hr. Skorupki 1856 r. kupuje Mstyczów Józef Fonnes Paysse ze starej angielskiej rodziny pochodzący. Z początkiem 19 w. ks. Lubecki sprowadzał cudzoziemców do kupalni Białogońskich pod Kielcami, specjalistów inżynierów - między innymi przybył ojciec Józefa Fonnes Payssa, który - zginął od wypadku w kopalni, pozostałym małoletnim synem i jego wychowaniem zajęli się Skorupkowie. Józef F. Paysse otrzymał znaczną sumę od rządu, jako odszkodowanie za śmierć ojca - sumę tę ulokował u Skorupków, - którzy "nie mogąc mu jej potem zwrócić, sprzedali mu Mstyczów 1856 r. Córka Payssa wyszła za mąż za Ludwika Kuglera i 1881 r., wniosła mu posagiem Mstyczów. Kuglerowie mieli synów: Józefa, Bolesława, Stefana, Włodzimierza i córki: Stanisławę i Melamę. W 1896 r. kupił od rodziny Mstyczów Bolesław Kugler W rękach jego syna Tadeusza ur: z Heleny Domaszewskiej i matki dziś się znajduje. Mstyczów posiada starożytny dwór, wzniesiony na dawnych fosach - otoczony stawami, czy kanałami, dawniej musiało tu być miejsce obronne. Do dóbr Mstyczowskich należały w ostatnich wiekach wieś Przedmoszczany, 1257 r. Predmoscane, 1262 r. Predmostane i Premoschane. (Według Kod. Małop. 1,53, 71, 75) należała ona do klasztoru klarysek w Zawichoście, a potem w Krakowie. W 15 w. były własnością Krzelowskiego było tam 8 łanów kmiecych, karczma z rolą zagr. Płacono dziesięcinę konopną i snopową klasztorowi św. Andrzeja w Krakowie Według reg. pobor. 581 r wieś Przedm. w paw. Księskim par. Mstyczów, własność Płazy miała 2 i pół łan. kmiec., 2 zagr. bez roli, 4 kont bez bydła. W nowszych czasach Przedmoszczany zlały się w jedną całość z wsią Przełaj - przez długi czas przedtem, wchodząc w skład dóbr Mstyczowskich.

Artykuł Seweryna Borkiewicza i Inż. Zygmunta Linowsakiego.