KRZCIĘCICE

Krzcięcice leżą nad rzeką Mierzawą w powiecie. jędrzejowskim (w dawnym powiecie księskim) leży odwieczna siedziba Jastrzębców wieś Krzcięcice. Jastrzębczycy osiedlali się wzdłuż rzeki Mierzawy w wieku trzynastym i czternastym. Pierwszy raz spotykamy wzmiankę o Krzcięcicach, gdy w r. 1346 Piotr Garb Jastrzębiec dziedzic "Chranczyc" staje jako świadek w sporze Krzczanta, syna Sambora z Krzcięcic z plebanem Sandkiem. Jakub syn Piotra sprzedaje części Krzcięcic w 1389 r. W roku 1398 dziedziczą po nim Michał z żoną Hanką i Bartłomiej Jastrzebiec. Potem przechodzą Krzcięcice do Niemstów Jastrzębców. Około roku 1470 właścicielami Krzcięcic jest Jakub Kula Starożytny kościół krzcięcicki według rubryceli i podania był erygowany w roku 1314 przez Jakuba Brandysa herbu Radwan. Paprocki wspomina o pierwszym ze starodawnego domu Brandysów Klimuncie, staroście chęcińskim, ochmistrzu królowej Barbary, żony Zygmunta Augusta i w tym prawdopobnie czasie Brandysowie przywędrowali do Polski. Dokument erekcyjny kościoła z 1314 r. okazał się falsyfikatem i wątpić należy czy Brandys kościół ten stawiał. W każdym razie kościół drewniany w wieku XIV istniał i zgorzał. Wskazuje na to do dziś dnia istniejąca dzwonnica, starsza od dzisiejszego kościoła, w stylu romańskim. W roku 1542 Jerzy Niemsta Kula h. Jastrzebiec "heres in Krcecice" wystawił nową ostrołukową świątynię o nader szlachetnych liniach z cegły i ciosu, poświęconą św. Prokopowi Tablica erekcyjna wmurowana w ścianie wschodniej na zewnątrz kościoła zawiera napis następujący: (z zachowaniem pisowni:) "In laudem Dei omni Dotem. Gene. Geor. Niemsta Opus hoc incedit anno M. D. XXX consum anno 1542"./ Zewnętrzna struktura kościoła przedstawia się dużo lepiej, niż wnętrze, w stosunku do wspaniałej budowy zewnętrznych ścian. Mimo to biskup Ludwik Łętowski, generalny administator diecezji krakowskiej w 1845 r., nazwał kościół krzcięcicki jednym z najpiękniejszych w okolicy. Nielicznymi ozdobami i pamiątkami dawnych czasów są: umieszczony w kaplicy pomnik grobowy Jerzego Niemsty, fundatora kościoła, wystawiony jeszcze za jego życia, starożytne drzwi i odrzwia marmurowe do zakrystii wiodące, oraz ładne sklepienia ostrołukowe z Jastrzębcem na licznych zwornikach. Piękne i stare są też malowidła na chórze przedstawiające męczeństwo św. Prokopa. W kościele znajduje się płyta z leżącym rycerzem dookoła której wyryto następujący napis "Gener. Georg. Nemsta heres in Krcecice sepulcrum hoc ibi vita instauravit anno Domini 1542. Obiit anno 1549 - 14 may". Okazały ten pomnik wysokości człowieka zajmuje swą szerokością całą ścianę niewielkiej kaplicy. W kościele znajdują się również pomniki członków rodzin, zamieszkujących z dawien dawna w tej okolicy: Mieroszowskich, Bajerów, Borkiewiczów i Sucheckich Synem lub bliskim krewnym fundatora kościoła był Jerzy Niemsta "z Krzczencic" o którym Niesiecki pisze, że miał żonę Zuzannę, a córkę za Jędrzejem Ligęzą Niewiarowskim, deputowanym na Trybunał Radomski. W 1575 r. Jerzy Niemsta był marszałkiem koła rycerskiego na sejmiku w Proszowicach i 13 kwietnia zwoływał sejmik, który poprzedził zjazd szlachty w Stężycach po ucieczce Henryka Walezjusza. Następnie należał do poselstwa, zapraszającego na tron króla Stefana Batorego, a w czasie jego panowania był uczestnikiem wyprawy na Połock. W nagrodę zaś zasług otrzymał starostwo warszawskie. Będąc zapalonym ewangelikiem chciał stawiać w Warszawie zbór ewangelicki i przygotował w tym celu budulec, ale katolicy przeszkodzili mu w wykonaniu tego projektu, kościół Krzcięcicki oddał Arianom. Hieronim Pobóg Filipowski ożen. z Reginą Glińską, wdową po Jerzym Niemście otworzył w Krzcięcicach zbór Ariański (Bukowski) kościół złupiono i oddano heretykom, rządził tu apostata Smilovitanus. Kościół zwrócony na nowo konsekrował 1670 r. biskup Oborski. Tradycja miejscowa kościół Krzcięcicki nazywa poariańskim. O istnieniu dawnego zboru ariańskiego świadczy starodawna mapa Potoka, według której miał stać zbór w miejscu, gdzie się schodziły granice Potoka, Wojciechowic i Krzcięcic, na lewym brzegu Mierzawy, lub obok dworu po prawej. W 17 wieku rodzina ta wygasła. Ostatni dokument z 1616 r. jest dokumentem regulującym granicę pomiędzy J. E. M. Panem Kasprem Kempskim z Rakoszyna z jednej, a J. E. M. Panem Mikołajem Niemstą Kulą z Wojciechowic z drugiej strony. Niemstowie dziedziczyli wtedy jeszcze na Krzcięcicach, Wojciechowicach i Piołunce. Po Niemstach władali Krzcięcicami Dąmbscy, przez Katarzynę Dąmbską przeszły na Stockich, wreszcie razem z Desznem nabyli Mieroszowscy, to też wątpliwa jest wiadomość Żychlińskiego, że Józef Rey pułk. J. K. M; był wł. Krzcięcic przed 1770 r. Od Mieroszowskich kupuje Krzcięcice Kajetan Leliwa. Bajer W połowie 19 w. ożeń. się z Hortensją Zwierkowską. Ich dzieci, Michał ordynat dóbr Ossolińskich w Małopolsce, Aleksander, Ludwik, Maria i Zofia Mieczysławowa Chądzyńska sprzedali Krzcięcice 1902 r. Majerczykowi - 1903 kupił Bronisław Wesołowski. Krzcięcice mają ładny park i dwór stawiany przez Bajerów, z folw. sadki v. Aleksandrów obejmowały gr. or: ok. 1500. m.

Artykuł Seweryna Borkiewicza i Inż. Zygmunta Linowsakiego.